Trong quá trình canh tác lúa, giai đoạn trổ bông là thời điểm quyết định năng suất và chất lượng hạt. Tuy nhiên, không ít bà con nông dân gặp phải tình trạng lúa trổ không đều, còn gọi là lúa trổ lẹt xẹt. Đây là hiện tượng khiến cây lúa trổ từng cụm, từng bông rải rác, gây khó khăn trong chăm sóc và thu hoạch. Vậy lúa trổ lẹt xẹt phải làm sao để khắc phục triệt để? 

1. Biểu hiện của lúa nghẹn đòng, trổ lẹt xẹt

Lúa trổ lẹt xẹt thường đi kèm với hiện tượng nghẹn đòng – tức là bông lúa không thể trồi lên khỏi bẹ lá hoặc trồi lên chậm, không đồng loạt. Một số biểu hiện dễ nhận thấy là:

- Ruộng lúa trổ rải rác, có đám đã trổ, đám chưa trổ, không đồng đều.

- Một số cây lúa bị “kẹt đòng”, đòng nằm trong bẹ lá, trổ không hết hoặc chỉ trổ một phần.

- Bông trổ muộn thường nhỏ, kém phát triển, tỷ lệ lép cao, ảnh hưởng đến năng suất.

- Lúa kéo dài thời gian trổ, làm rối lịch phun thuốc, chăm sóc và thu hoạch.

Tình trạng này không chỉ làm giảm năng suất mà còn khiến người nông dân tốn kém thêm chi phí, công lao động

2. Lúa nghẹn đòng, trổ lẹt xẹt ảnh hưởng như thế nào?

Lúa trổ không đồng loạt không đơn thuần là một hiện tượng sinh lý, mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy trong toàn bộ mùa vụ của bà con. 

Ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất: Lúa trổ không đồng loạt dẫn đến tỷ lệ thụ phấn kém, nhiều bông lúa trổ muộn không đón được thời điểm thụ phấn tối ưu, khiến hạt lép tăng cao. Hơn nữa, những bông trổ muộn thường nhỏ, ít hạt, giảm trọng lượng và chất lượng hạt thóc.

Kéo dài thời gian sinh trưởng, lúa chín muộn hơn: Khi lúa trổ kéo dài, bà con buộc phải theo dõi ruộng thường xuyên hơn, mất thêm công chăm sóc, và khó điều chỉnh lịch bón phân, phun thuốc, thu hoạch hợp lý. Điều này khiến lúa cũng chín chậm hơn, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm sau khi thu hoạch. 

Tăng chi phí sản xuất, giảm hiệu quả kinh tế: Việc phun thuốc, bón phân phải chia nhiều lần do lúa trổ không đồng đều dẫn đến chi phí đầu vào tăng cao, ảnh hưởng đến lợi nhuận của cả vụ mùa.

3. Nguyên nhân khiến lúa trổ lẹt xẹt

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lúa trổ không đồng loạt. Việc hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bà con có biện pháp khắc phục chính xác và kịp thời.

• - Lóng lúa bị cản trở: Lóng là phần thân giúp đòng trồi lên khỏi bẹ. Khi cây thiếu dinh dưỡng, sinh trưởng kém hoặc gặp điều kiện bất lợi, lóng phát triển chậm khiến đòng không thể vươn lên đúng thời điểm.

- Thiếu nước và chất dinh dưỡng ở giai đoạn làm đòng: Đặc biệt là thiếu Kali, Bo, Kẽm – những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển dinh dưỡng, phát triển mô mềm giúp đòng trồi lên thuận lợi.

 - Sử dụng giống kém chất lượng: Giống không đồng đều về thời gian sinh trưởng hoặc không phù hợp với thổ nhưỡng – thời vụ dễ dẫn đến hiện tượng trổ sớm – trổ muộn xen kẽ.

 - Tác động của sâu bệnh, côn trùng: Sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh đạo ôn cổ bông, lem lép hạt,… làm ảnh hưởng đến khả năng hình thành và phát triển đòng, khiến đòng bị nghẹt hoặc trổ không hết.

 - Điều kiện thời tiết bất lợi: Mưa kéo dài, lạnh đột ngột, hoặc nắng nóng bất thường đúng vào giai đoạn lúa làm đòng – trổ cũng là nguyên nhân khiến lúa nghẹt đòng, trổ lẹt xẹt.

4. Lúa trổ lẹt xẹt phải làm sao? Các giải pháp khắc phục hiệu quả

 - Quản lý nước và dinh dưỡng đúng kỹ thuật

Đảm bảo ruộng luôn đủ nước trong giai đoạn làm đòng – trổ, tránh khô hạn hoặc ngập úng.

Bổ sung phân bón lá với các chất: Kali, Bo, Zn đúng thời điểm, tránh bón đạm muộn khiến lúa xanh lá – yếu đòng.

Có thể sử dụng phân bón lá sinh học chứa chất điều hòa sinh trưởng để hỗ trợ đòng phát triển nhanh, trổ đều.

- Phòng trừ sâu bệnh kịp thời

Thường xuyên kiểm tra ruộng để phát hiện sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh đạo ôn và xử lý sớm.

Ưu tiên luân phiên thuốc và sử dụng chế phẩm sinh học để giảm nguy cơ kháng thuốc.

Đặc biệt quan tâm đến thời điểm trước – trong – sau trổ để bảo vệ hạt và cổ bông.

- Lựa chọn giống lúa phù hợp

Sử dụng giống có thời gian sinh trưởng đồng đều, khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và thời tiết khắc nghiệt.

Chọn giống phù hợp với vùng đất, mùa vụ và khuyến cáo của địa phương.

Trên là các thông tin chi tiết về giai đoạn lúa trổ lẹt xẹt. Lúa Việt Đồng Tháp mong rằng bà con đã trang bị cho mình những kiến thức cần thiết về loại bệnh hại này. Chúc bà con sẽ có những mùa vụ thành công, được mùa được giá.