Lúa trổ đều chắc hạt là mục tiêu quan trọng trong giai đoạn cuối vụ, bởi thời điểm trổ bông quyết định trực tiếp đến tỷ lệ thụ phấn, số hạt chắc và khả năng tích lũy tinh bột vào hạt. Nếu lúa trổ kéo dài, bộ lá suy yếu hoặc gặp sâu bệnh và thời tiết bất lợi, tỷ lệ lép hạt có thể tăng, ảnh hưởng đến năng suất.

Để lúa trổ tập trung, hạt vào chắc tốt, bà con cần quản lý đồng ruộng từ trước trổ, chú trọng dinh dưỡng cân đối, bảo vệ lá đòng và theo dõi sát sâu bệnh trong suốt giai đoạn trổ đến chín sữa.

Vì sao giai đoạn lúa trổ ảnh hưởng lớn đến năng suất?

Giai đoạn từ khi lúa bắt đầu trổ đến khi vào chắc là thời kỳ cây chuyển phần lớn nguồn dinh dưỡng tích lũy để nuôi hạt. Đây cũng là lúc quá trình thụ phấn, hình thành hạt và tích lũy tinh bột diễn ra liên tục.

Nếu điều kiện thuận lợi, lúa trổ tập trung, tỷ lệ hạt được thụ phấn tốt và quá trình vào chắc diễn ra đồng đều. Ngược lại, lúa trổ không đều hoặc gặp mưa, nắng nóng, sâu bệnh có thể làm tăng tỷ lệ hạt lép và hạt phát triển kém.

Lá đòng giữ vai trò quan trọng trong nuôi hạt

Lá đòng là một trong những bộ phận quang hợp quan trọng ở giai đoạn sau trổ. Nguồn đường và tinh bột được tạo ra từ quá trình quang hợp góp phần cung cấp vật chất cho hạt phát triển.

Khi lá đòng bị sâu bệnh gây hại, cháy lá hoặc suy yếu quá sớm, khả năng quang hợp giảm. Vì vậy, muốn lúa trổ đều chắc hạt, cần ưu tiên duy trì bộ lá khỏe từ trước trổ đến giai đoạn vào chắc.

Thời tiết tác động trực tiếp đến quá trình trổ

Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn. Trong khi đó, mưa kéo dài và độ ẩm cao làm tăng nguy cơ phát sinh nấm bệnh trên lá, bẹ và bông lúa.

Do đó, thời tiết trong thời gian trổ cần được theo dõi thường xuyên để chủ động điều chỉnh nước, chăm sóc và quản lý dịch hại.

Các giai đoạn cần chú ý để lúa trổ đều

Giai đoạn lúa bắt đầu trổ

Khi những bông đầu tiên bắt đầu thoát khỏi bẹ lá, đây là thời điểm cần tăng cường theo dõi đồng ruộng. Bà con nên kiểm tra mức độ đồng đều giữa các khu vực trong ruộng và quan sát tình trạng lá đòng, cổ bông.

Nếu lúa trổ quá rải rác, cần xem lại nguyên nhân từ giai đoạn trước như dinh dưỡng, bộ rễ, nước tưới hoặc tình trạng sinh trưởng của ruộng.

Giai đoạn lúa trổ tập trung

Khi phần lớn diện tích ruộng bước vào trổ, mục tiêu chính là bảo vệ quá trình thụ phấn và hạn chế các yếu tố gây ảnh hưởng đến bông lúa.

Đây cũng là thời điểm cần chú ý các bệnh như đạo ôn cổ bông, lem lép hạt, bệnh do vi khuẩn và các đối tượng gây hại trên lá.

Giai đoạn chín sữa, vào chắc

Sau khi thụ phấn, hạt bắt đầu hình thành và tích lũy tinh bột. Lúc này, bộ lá phía trên vẫn cần được duy trì khỏe để hỗ trợ quá trình nuôi hạt.

Nếu cây bị mất lá sớm hoặc bệnh tấn công mạnh, quá trình tích lũy vật chất vào hạt có thể bị hạn chế, dẫn đến hạt nhẹ hoặc tỷ lệ hạt chắc thấp.

Cách chăm sóc giúp lúa trổ đều, chắc hạt

Quản lý dinh dưỡng cân đối

Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng để tạo nền tảng cho quá trình trổ và nuôi hạt. Tuy nhiên, không nên bổ sung đạm quá mức vào giai đoạn lúa sắp trổ hoặc đang trổ.

Thừa đạm có thể làm cây xanh tốt quá mức, thân mềm, tán lá rậm và dễ phát sinh một số bệnh trong điều kiện ẩm độ cao.

Ở giai đoạn này, cần chú trọng sự cân đối giữa các chất dinh dưỡng, đặc biệt là kali và các nguyên tố trung, vi lượng khi ruộng có nhu cầu. Việc bổ sung dinh dưỡng nên căn cứ vào tình trạng thực tế của cây và đất, tránh chạy theo công thức cố định.

Giữ xanh và khỏe lá đòng

Muốn hạt chắc, trước hết cần bảo vệ bộ lá. Bà con nên kiểm tra thường xuyên để phát hiện sớm sâu cuốn lá, đạo ôn, bệnh đốm lá, bệnh vi khuẩn hoặc các vấn đề khác làm giảm diện tích lá xanh.

Không nên để bệnh phát triển mạnh rồi mới xử lý, bởi khi lá đã bị tổn thương nghiêm trọng thì khả năng phục hồi thường hạn chế.

Quản lý nước phù hợp

Nước có vai trò quan trọng trong giai đoạn lúa trổ và vào hạt. Ruộng cần được duy trì độ ẩm phù hợp, tránh để cây thiếu nước trong thời điểm nhạy cảm.

Ngược lại, khi mưa lớn gây ngập, cần chủ động tiêu thoát nước để hạn chế tình trạng ruộng quá ẩm kéo dài. Quản lý nước tốt cũng góp phần giảm điều kiện thuận lợi cho một số bệnh phát sinh.

Theo dõi thời tiết trước và trong trổ

Nếu dự báo có mưa kéo dài đúng thời điểm lúa trổ, bà con nên chủ động kiểm tra hệ thống tiêu thoát nước và tăng tần suất thăm đồng.

Sau mưa cần kiểm tra lại bông, cổ bông và lá đòng để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Với thời tiết nắng nóng, cần chú ý khả năng thiếu nước và ảnh hưởng đến quá trình phơi màu, thụ phấn.

Những sâu bệnh cần chú ý khi lúa trổ

Đạo ôn cổ bông

Đạo ôn có thể gây hại từ lá và phát triển lên cổ bông. Khi cổ bông bị bệnh, khả năng vận chuyển nước và dinh dưỡng vào bông bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ hạt lép hoặc bông bị bạc.

Những ruộng từng có đạo ôn, bón thừa đạm hoặc có điều kiện ẩm độ cao cần được theo dõi kỹ trước và trong trổ.

Lem lép hạt

Lem lép hạt thường liên quan đến nhiều nguyên nhân như nấm, vi khuẩn, côn trùng và điều kiện thời tiết bất lợi.

Mưa nhiều, ẩm độ cao trong thời gian trổ là điều kiện cần đặc biệt lưu ý. Vì vậy, cần kiểm tra bông thường xuyên và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Sâu cuốn lá và các đối tượng hại lá

Ở giai đoạn nuôi hạt, việc bảo vệ lá đòng và các lá phía trên rất quan trọng. Nếu sâu gây hại làm giảm diện tích lá xanh, khả năng quang hợp của cây có thể bị ảnh hưởng.

Không nên phun thuốc theo lịch cố định khi chưa xác định mật độ sâu. Cần thăm đồng và xử lý khi đối tượng gây hại đạt mức cần quản lý.

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc lúa trổ

Bón quá nhiều đạm

Thấy lúa có biểu hiện yếu hoặc xanh không đều rồi tiếp tục thúc đạm là cách làm có thể gây mất cân đối dinh dưỡng. Giai đoạn trổ cần ưu tiên duy trì cây khỏe và nuôi hạt, không nên kích cây sinh trưởng thân lá quá mạnh.

Chờ bệnh nặng mới xử lý

Đạo ôn cổ bông và lem lép hạt có thể gây thiệt hại lớn nếu phát triển mạnh. Vì vậy, việc thăm đồng và phát hiện sớm luôn quan trọng hơn việc chờ triệu chứng rõ ràng mới xử lý.

Phun thuốc không đúng thời điểm

Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cần lựa chọn đúng đối tượng và tuân thủ hướng dẫn trên nhãn. Không nên tự ý phối trộn nhiều sản phẩm nếu chưa biết rõ khả năng tương thích.

Đặc biệt, cần tránh phun trong điều kiện thời tiết không phù hợp như sắp có mưa lớn hoặc khi cây đang chịu stress mạnh.

Làm gì để lúa trổ đều và chắc hạt hơn?

Để đạt mục tiêu lúa trổ đều chắc hạt, bà con nên quản lý ngay từ giai đoạn trước trổ thay vì chỉ tập trung chăm sóc khi bông đã thoát khỏi bẹ.

Một số nguyên tắc quan trọng gồm:

• Giữ bộ rễ khỏe và cây sinh trưởng cân đối trước trổ.
• Quản lý dinh dưỡng hợp lý, tránh thừa đạm.
• Theo dõi sát giai đoạn lúa bắt đầu trổ.
• Bảo vệ lá đòng và các lá phía trên.
• Chủ động tiêu thoát nước khi mưa lớn.
• Theo dõi đạo ôn, lem lép hạt, bệnh vi khuẩn và sâu hại.
• Hạn chế tác động bất lợi đến quá trình thụ phấn.
• Tiếp tục chăm sóc và theo dõi đến giai đoạn chín sữa, vào chắc.

Lúa trổ đều chắc hạt không chỉ phụ thuộc vào một lần bón phân hay xử lý thuốc mà là kết quả của cả quá trình chăm sóc từ trước trổ đến khi hạt vào chắc. Trong đó, dinh dưỡng cân đối, bộ lá khỏe, nước phù hợp và quản lý sâu bệnh kịp thời là những yếu tố quan trọng.

Khi lúa bắt đầu trổ, bà con cần tăng cường thăm đồng, theo dõi thời tiết và bảo vệ lá đòng, cổ bông. Chăm sóc đúng thời điểm sẽ giúp hạn chế hạt lép, hỗ trợ quá trình vào gạo và tạo điều kiện để ruộng lúa đạt năng suất tốt hơn.