1. Giai đoạn chắc hạt của lúa là gì?

Giai đoạn chắc hạt bắt đầu sau khi lúa trổ bông đều (khoảng 80–90% số bông đã trổ) và kéo dài từ 20–30 ngày cho đến khi lúa chín sinh lý. Đây là thời điểm hạt lúa tiến hành tích lũy tinh bột, hình thành nội nhũ và tăng dần trọng lượng.

Trong giai đoạn này:

Lá lúa đóng vai trò “nhà máy quang hợp”, sản xuất dinh dưỡng nuôi hạt.

Chất dinh dưỡng được vận chuyển từ thân, lá về hạt.

Hạt chuyển từ dạng sữa → sáp → chắc hoàn toàn.

Nếu gặp điều kiện bất lợi như thiếu nước, thiếu kali, sâu bệnh tấn công hoặc mưa ẩm kéo dài, quá trình tích lũy tinh bột sẽ bị gián đoạn, dẫn đến tỷ lệ lép cao.

2. Kỹ thuật bón phân cho lúa giai đoạn chắc hạt

2.1. Vai trò của kali trong giai đoạn chắc hạt

Trong các yếu tố dinh dưỡng, kali (K) là thành phần quan trọng nhất ở giai đoạn này. Kali giúp:

Tăng khả năng vận chuyển đường bột từ lá xuống hạt

Giúp hạt mẩy, chắc, tăng trọng lượng 1000 hạt

Tăng sức chống chịu sâu bệnh và hạn chế đổ ngã

Bà con có thể sử dụng các loại phân NPK có hàm lượng kali cao hoặc bổ sung kali đơn (KCl) theo khuyến cáo của cán bộ kỹ thuật địa phương.

2.2. Hạn chế bón thừa đạm

Ở giai đoạn chắc hạt, cây lúa không còn nhu cầu cao về đạm. Nếu bón thừa đạm sẽ:

Làm lá quá xanh, mềm yếu

Tăng nguy cơ đổ ngã

Gia tăng bệnh đạo ôn, lem lép hạt

Giảm hiệu quả tích lũy tinh bột

Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là bón phân cân đối, giảm đạm – tăng kali, tránh bón muộn khi lúa đã vào chắc.

2.3. Bổ sung trung – vi lượng

Một số nguyên tố như Bo (B), Kẽm (Zn), Silic (Si) có vai trò hỗ trợ:

Tăng khả năng thụ phấn

Hạn chế lép trắng

Làm cứng cây, tăng khả năng chống đổ

Có thể phun phân bón lá chứa vi lượng sau trổ 5–7 ngày để tăng hiệu quả chắc hạt.

3. Quản lý nước trong giai đoạn chắc hạt

+ 7–10 ngày đầu sau trổ

Giữ mực nước từ 5–7 cm

Đảm bảo đủ ẩm để quá trình thụ phấn và vận chuyển dinh dưỡng diễn ra thuận lợi

Tránh để ruộng khô hạn hoặc ngập sâu kéo dài

+ Giai đoạn giữa (10–20 ngày sau trổ)

Giảm mực nước còn 3–5 cm

Duy trì độ ẩm ổn định

+ Trước thu hoạch 7–10 ngày

Tháo nước cho ruộng khô tự nhiên

Giúp lúa chín đồng đều

Hạn chế lem lép hạt và thuận lợi cho cơ giới hóa thu hoạch

Việc rút nước đúng thời điểm còn giúp giảm thất thoát và nâng cao chất lượng hạt khi bảo quản.

4. Phòng trừ sâu bệnh trong giai đoạn chắc hạt

Giai đoạn này lúa rất nhạy cảm với một số loại bệnh hại, đặc biệt là:

Bệnh lem lép hạt

Đạo ôn cổ bông

Rầy nâu

Sâu đục thân

Nguyên tắc phòng trừ:

Thăm đồng thường xuyên 2–3 ngày/lần

Phát hiện sớm và xử lý kịp thời

Ưu tiên thuốc sinh học hoặc thuốc chọn lọc

Không lạm dụng thuốc hóa học

Nên phun phòng bệnh lem lép hạt sau trổ khoảng 5–7 ngày nếu thời tiết mưa nhiều, ẩm độ cao. Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát để thuốc đạt hiệu quả tốt nhất.

5. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ chắc hạt

Ngoài phân bón và nước, một số yếu tố khác cũng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất:

Điều kiện thời tiết

Nắng nhẹ, khô ráo giúp quá trình tích lũy tinh bột diễn ra thuận lợi

Mưa kéo dài làm giảm tỷ lệ thụ phấn và tăng bệnh hại

Bộ lá đòng

Lá đòng (lá trên cùng) đóng vai trò rất quan trọng vì cung cấp phần lớn dinh dưỡng cho hạt. Do đó cần:

Giữ lá xanh khỏe đến cuối vụ

Hạn chế sâu bệnh gây hại lá

Không phun thuốc gây cháy lá

Giống lúa

Mỗi giống lúa có thời gian chắc hạt khác nhau. Giống ngắn ngày thường có thời gian tích bột ngắn, cần chăm sóc tập trung và chính xác hơn để đảm bảo tỷ lệ hạt chắc cao.

6. Dấu hiệu lúa chín và thời điểm thu hoạch

Thu hoạch đúng thời điểm giúp giảm hao hụt và đảm bảo chất lượng gạo.

Nên thu hoạch khi:

80–85% số hạt trên bông đã chín vàng

Hạt cứng, không còn sữa

Độ ẩm hạt khoảng 20–22%

Thu hoạch quá sớm sẽ làm giảm trọng lượng hạt, còn thu hoạch quá muộn dễ rụng hạt, nứt gãy và giảm phẩm chất gạo.

7. Giải pháp giúp tăng tỷ lệ hạt chắc hiệu quả

Để tăng tỷ lệ chắc hạt và hạn chế lép trắng, bà con cần:

Bón phân cân đối, tăng kali giai đoạn sau trổ

Quản lý nước linh hoạt theo từng thời điểm

Giữ bộ lá xanh khỏe đến cuối vụ

Phòng trừ sâu bệnh kịp thời

Thu hoạch đúng thời điểm

Áp dụng đồng bộ các giải pháp trên sẽ giúp ruộng lúa đạt năng suất tối đa, hạt chắc mẩy, chất lượng gạo cao và giá bán tốt hơn.

Chăm sóc lúa giai đoạn chắc hạt là khâu then chốt quyết định thành công của cả vụ mùa. Việc quản lý phân bón, nước tưới và sâu bệnh cần được thực hiện khoa học, đúng thời điểm và phù hợp với từng giống lúa.

Khi bà con nắm vững kỹ thuật chăm sóc lúa giai đoạn chắc hạt, tỷ lệ hạt chắc sẽ tăng rõ rệt, giảm lép trắng, nâng cao năng suất và tối ưu lợi nhuận. Đây chính là bước cuối cùng nhưng vô cùng quan trọng để đảm bảo một vụ mùa thắng lợi.