Hiện tượng nghẹn đòng trên lúa là gì?

Nghẹn đòng là hiện tượng bông lúa bị kẹt trong bẹ lá đòng, không thể trổ hoàn toàn ra bên ngoài. Có những trường hợp bông chỉ ló ra một phần, trổ không hết hoặc trổ kéo dài nhiều ngày nhưng không đồng loạt.

Khi lúa bị nghẹn đòng:

• Hạt lúa dễ bị lép
• Tỷ lệ hạt chắc thấp
• Quá trình thụ phấn bị ảnh hưởng
• Bông lúa cong, xoắn hoặc phát triển không hoàn chỉnh

Tình trạng này thường xuất hiện mạnh trong giai đoạn lúa chuẩn bị trổ hoặc đang trổ rộ.

Dấu hiệu nhận biết lúa bị nghẹn đòng

Bà con có thể nhận biết hiện tượng nghẹn đòng thông qua các biểu hiện như:

• Bông lúa trổ không đều
• Bông bị kẹt trong bẹ lá
• Hạt lép xuất hiện nhiều
• Bông cong bất thường
• Thời gian trổ kéo dài
• Ruộng lúa trổ không đồng loạt

Ở những ruộng bị nặng, nhiều bông không thể thoát ra khỏi bẹ lá hoàn toàn khiến quá trình hình thành hạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Ngoài ra, cây lúa bị nghẹn đòng thường sinh trưởng kém hơn, khả năng vô gạo thấp và chất lượng hạt không đồng đều sau thu hoạch.

Nguyên nhân khiến lúa bị nghẹn đòng

Hiện tượng nghẹn đòng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là dinh dưỡng mất cân đối, bộ rễ yếu và điều kiện thời tiết bất lợi.

Thiếu dinh dưỡng trong giai đoạn làm đòng

Trong giai đoạn làm đòng, cây lúa cần lượng dinh dưỡng rất cao để nuôi đòng và chuẩn bị quá trình trổ bông.

Đặc biệt, cây lúa cần:

• Lân
• Kali
• Canxi
• Silic
• Trung vi lượng

để giúp bông phát triển hoàn chỉnh và trổ thuận lợi.

Nếu cây thiếu dinh dưỡng trong giai đoạn này, đòng lúa sẽ phát triển yếu, dễ bị nghẹn khi trổ ra ngoài.

Đây là nguyên nhân phổ biến ở những ruộng:

• Đất xấu
• Bộ rễ yếu
• Bón phân không cân đối
• Thiếu Kali và trung vi lượng

Bón quá nhiều đạm

Nhiều bà con thấy lúa xanh tốt nên tiếp tục bón thêm đạm ở giai đoạn cuối.

Tuy nhiên, việc bón dư đạm sẽ khiến:

• Lá phát triển quá mạnh
• Cây mềm yếu
• Đòng phát triển không cân đối
• Tăng nguy cơ sâu bệnh

Lúc này nhìn bên ngoài ruộng lúa có thể rất xanh tốt nhưng bên trong đòng lại yếu, dễ nghẹn đòng và trổ không đều.

Thời tiết bất lợi trong giai đoạn chuẩn bị trổ

Mưa kéo dài, thiếu nắng hoặc nhiệt độ thay đổi thất thường cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trổ của cây lúa.

Trong mùa mưa:

• Độ ẩm tăng cao
• Bộ rễ hoạt động kém
• Khả năng hấp thụ dinh dưỡng giảm

Từ đó làm cho cây dễ bị nghẹn đòng, lem lép hạt và phát sinh nhiều bệnh hại khác.

Ngoài ra, những đợt mưa trái mùa đúng thời điểm lúa trổ cũng làm bông khó bung đều và kéo dài thời gian trổ.

Bộ rễ yếu làm cây hấp thụ dinh dưỡng kém

Muốn lúa trổ mạnh và nuôi hạt tốt thì bộ rễ phải khỏe.

Tuy nhiên, ở những ruộng:

• Ngập úng kéo dài
• Đất bí chặt
• Phèn hoặc ngộ độc hữu cơ

bộ rễ thường phát triển kém, làm cây hấp thụ dinh dưỡng yếu hơn.

Khi bộ rễ không khỏe, quá trình nuôi đòng sẽ bị ảnh hưởng khiến bông dễ nghẹn khi trổ.

Cách xử lý nghẹn đòng trên lúa hiệu quả

Để hạn chế hiện tượng nghẹn đòng, bà con cần chăm sóc cây lúa đúng kỹ thuật ngay từ giai đoạn làm đòng.

Bón phân cân đối và đúng thời điểm

Trong giai đoạn chuẩn bị trổ, bà con nên tăng cường:

• Kali
• Lân
• Trung vi lượng

để giúp đòng phát triển khỏe và tăng khả năng trổ đều.

Đặc biệt, nên bón phân đón đòng khi lúa có tim đèn khoảng 1mm để cây hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả nhất.

Nếu bón quá sớm khi cây còn trong giai đoạn sinh trưởng:

• Phân chủ yếu đi nuôi lá
• Không tập trung nuôi đòng
• Dễ phát sinh sâu bệnh

Giữ bộ rễ khỏe và điều tiết nước hợp lý

Bộ rễ khỏe sẽ giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn trong giai đoạn làm đòng – trổ bông.

Bà con nên:

• Giữ mực nước phù hợp
• Tránh ngập úng kéo dài
• Giúp ruộng thông thoáng
• Thoát nước nhanh sau mưa

Điều này giúp cây phát triển ổn định và hạn chế nghẹn đòng hiệu quả hơn.

Chủ động phòng trừ sâu bệnh

Trong giai đoạn đòng trổ, nhiều bệnh nguy hiểm có thể phát sinh mạnh như:

• Đạo ôn cổ bông
• Lem lép hạt
• Rầy nâu
• Sâu cuốn lá

Những đối tượng này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng trổ mà còn làm giảm tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ.

Vì vậy bà con cần thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm sâu bệnh và xử lý kịp thời theo đúng khuyến cáo kỹ thuật.

Chăm sóc đúng kỹ thuật giúp lúa trổ đều và tăng năng suất

Muốn lúa trổ nhẹ ruộng, bông bung đều, hạt chắc và đạt năng suất cao thì bà con cần chăm sóc tốt ngay từ giai đoạn làm đòng.

Việc kết hợp:

• Bón phân cân đối
• Bổ sung Kali và trung vi lượng
• Giữ bộ rễ khỏe
• Điều tiết nước hợp lý
• Chủ động phòng sâu bệnh