Giai đoạn lúa trổ (từ làm đòng, trỗ bông đến khi vào chắc) là "thời điểm vàng" mang tính chất quyết định đến toàn bộ năng suất và chất lượng hạt gạo cuối vụ. Đây là lúc cây lúa tập trung toàn bộ năng lượng để hình thành bông và tích lũy tinh bột vào hạt. Tuy nhiên, bộ lá đòng tươi xanh và những bông lúa non mềm lại là "mồi ngon" thu hút hàng loạt các đối tượng sâu bệnh nguy hiểm tấn công.

Nếu không có biện pháp chăm sóc và phòng trừ kịp thời, sâu bệnh có thể làm suy giảm khả năng quang hợp của lá đòng, gây cản trở quá trình thụ phấn, làm tăng tỷ lệ hạt lép kẹp, hạt lem lép đen vỏ và thậm chí mất trắng năng suất. Hãy cùng tìm hiểu quy trình kỹ thuật bảo vệ lúa giai đoạn trổ giúp giữ xanh lá đòng, bông khỏe và hạt lúa sáng chắc trọn vẹn qua bài viết dưới đây.

1. VÌ SAO CẦN ĐẶC BIỆT PHÒNG SÂU BỆNH HẠI LÚA GIAI ĐOẠN TRỔ?

Sau khi lúa hoàn thành giai đoạn làm đòng và bắt đầu nhú trỗ, cây lúa bước vào thời kỳ nhạy cảm nhất trong chu kỳ sinh trưởng. Có 3 lý do sinh học cốt lõi khiến bà con cần đặc biệt chú trọng bảo vệ cây lúc này:

Lá đòng là "nhà máy" sản xuất tinh bột chính: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, lá đòng và 2 lá phía dưới đóng góp tới 70% - 80% lượng tinh bột tích lũy vào hạt lúa. Nếu lá đòng bị sâu ăn trụi hoặc bị bệnh làm vàng rụng sớm, cây sẽ thiếu hụt nguồn năng lượng quang hợp nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng hạt lúa bị lửng, lép bắp.

Cổ bông và bông lúa rất mỏng dảnh: Cổ bông lúa là "mạch máu" vận chuyển nước và chất dinh dưỡng duy nhất từ thân cây lên bông lúa. Khi cổ bông bị nấm bệnh tấn công, đường truyền dinh dưỡng bị ngắt đứt hoàn toàn khiến toàn bộ bông lúa phía trên bị khô gãy, hạt lép trắng.

Ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc: Việc phòng bệnh đúng lúc không chỉ giúp bảo vệ cây lúa khỏe mạnh mà còn giữ cho quá trình thụ phấn diễn ra thuận lợi, giúp hạt lúa vào gạo đồng đều, gia tăng tối đa trọng lượng 1.000 hạt.

2. NHẬN DIỆN CÁC ĐỐI TƯỢNG SÂU BỆNH HẠI LÚA THƯỜNG GẶP GIAI ĐOẠN TRỔ

2.1. Bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông

Đạo ôn lá: Gây ra các vết bệnh hình thoi trên phiến lá, làm giảm diện tích lá xanh và suy giảm quang hợp.

Đạo ôn cổ bông: Đây là "sát thủ" nguy hiểm nhất. Nấm bệnh tấn công vào vết giáp ranh giữa cổ bông và bẹ lá đòng, xuất hiện vết màu nâu sẫm sau đó biến thành đen. Cổ bông bị đứt gãy khiến toàn bộ bông lúa xơ xác, hạt lúa lép hoàn toàn.

Điều kiện phát sinh: Ruộng gieo sạ quá dày, bón thừa phân đạm, thời tiết có nhiều sương mù, sương muối hoặc mưa nắng thất thường.

2.2. Bệnh lem lép hạt

Triệu chứng: Bệnh xuất hiện trong thời kỳ trỗ và trỗ xong. Vỏ hạt lúa xuất hiện các đốm màu nâu, đen, tím hoặc xám. Hạt lúa bị biến màu, gạo bị biến chất, tỉ lệ hạt lép tăng vọt.

Nguyên nhân: Do tổ hợp nhiều loại nấm (Bipolaris oryzae, Fusarium, Curvularia...) và vi khuẩn gây ra khi lúa trỗ gặp mưa dầm hoặc ẩm độ không khí cao.

2.3. Bệnh bạc lá, đốm sọc vi khuẩn

Triệu chứng: Xuất hiện các vệt bệnh cháy dài từ mép lá chạy vào, màu xám trắng hoặc xám vàng. Bệnh thường bùng phát mạnh sau các đợt mưa bão, giông lốc làm trầy xước lá.

Tác hại: Làm cháy toàn bộ bộ lá đòng, làm cây ngừng cung cấp dinh dưỡng nuôi hạt.

2.4. Bệnh khô vằn (Đốm vằn)

Triệu chứng: Vết bệnh có hình vằn da hổ, xuất hiện từ bẹ lá gốc rồi lan dần lên các lá phía trên.

Tác hại: Bệnh phát triển cực mạnh trên các ruộng sạ dày, tán lá rậm rạp, làm mục bẹ lá, làm cây dễ gãy đổ khi lúa ngậm sữa, trỗ nặng.

2.5. Sâu cuốn lá nhỏ và rầy nâu / rầy phấn trắng

Sâu cuốn lá nhỏ: Ăn mất phần biểu mô màu xanh của lá đòng, làm lá bị cuốn tổ và cản trở quang hợp.

Rầy nâu: Tụ tập chích hút nhựa ở phần gốc bẹ lá, gây ra hiện tượng "cháy rầy" từng chòm nếu không kiểm tra gốc rạ kỹ.

3. NGUYÊN TẮC "5 VÀNG" BẢO VỆ LÚA GIAI ĐOẠN TRỔ

Để chủ động phòng ngừa sâu bệnh và giữ bộ lá đòng xanh bền vững, bà con nên áp dụng đồng bộ các nguyên tắc sau:

3.1. Thường xuyên thăm đồng tầm soát sớm

Thăm đồng ít nhất 2 – 3 ngày/lần, đặc biệt chú ý quan sát kỹ phần bẹ gốc, mặt dưới lá đòng và cổ bông.

Tầm soát kỹ các vùng ruộng rậm rạp, chỗ gieo sạ dày hoặc khu vực từng có tiền sử bệnh. Phát hiện bệnh từ khi mới chớm xuất hiện giúp xử lý nhanh và tiết kiệm chi phí.

3.2. Bí quyết giữ xanh lá đòng

Lá đòng có tuổi thọ càng dài thì hạt lúa càng chắc.

Cần bổ sung các dòng phân bón lá vi lượng (Kẽm, Magie, Silic) và Amino Acid sinh học giúp dầy mô lá, giữ màu xanh sáng tự nhiên, hạn chế tình trạng lá bị xuống màu hay cháy đầu lá sớm.

3.3. Quản lý phân bón cân đối (Không bón thừa Đạm)

Tuyệt đối không rải thêm phân đạm (Ure) ở giai đoạn lúa trỗ lẹt đẹt vì sẽ làm lá lúa mềm mỏng, tạo điều kiện cho đạo ôn và rầy nâu bùng phát.

Ưu tiên sử dụng Kali hữu cơ, Kali sữa hoặc Lân Phosphite để tăng áp suất rễ, giúp cứng cây, dầy lá, chống gãy đổ.

3.4. Quản lý nước hợp lý

Giai đoạn lúa trỗ: Giữ mực nước nông từ 3 – 5 cm để cung cấp đủ nước cho lúa thụ phấn, điều hòa nhiệt độ tán lá.

Giai đoạn vào chắc: Áp dụng chế độ tưới "Nông - Lộ - Phơi" xen kẽ (cho nước vào 3 - 5 ngày rồi để tự rút khô) giúp rễ lúa ăn sâu, không bị thối rễ.

3.5. Sử dụng thuốc BVTV đúng đối tượng và đúng thời điểm

Không phun thuốc đại trà khi chưa xác định rõ nguyên nhân.

Tuân thủ nguyên tắc "4 đúng": Đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng nồng độ và đúng cách.

4. QUY TRÌNH CHĂM SÓC VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH THEO TỪNG CỘT MỐC

Giai đoạn 1: Trước trỗ (Lúa ôm đòng - Chuẩn bị trỗ)

Nhiệm vụ: Tạo nền tảng cây lúa cứng cáp, dọn sạch mầm bệnh tiềm ẩn.

Hành động:

Kiểm tra gốc lúa tìm rầy nâu, vết khô vằn.

Phun phòng ngừa đợt 1 các bệnh đạo ôn lá, khô vằn nếu thời tiết có sương mù hoặc mưa ẩm.

Giai đoạn 2: Trong khi trỗ (Trỗ lẹt đẹt 3-5% đến trỗ rộ)

Nhiệm vụ: Đây là thời điểm quan trọng nhất để chặn đứng bệnh đạo ôn cổ bông và lem lép hạt.

Hành động:

Trỗ lẹt đẹt (3 - 5%): Phun kết hợp Thuốc đặc trị đạo ôn cổ bông + Thuốc phòng lem lép hạt + Dưỡng chất vi lượng kích trỗ.

Trỗ rộ (80 - 90%): Tiếp tục phun nhắc lại đợt 2 bộ đôi đặc trị Đạo ôn cổ bông và Lem lép hạt để bảo vệ toàn bộ bông lúa vừa nhú.

Lưu ý quan trọng: Chỉ phun thuốc vào buổi sáng sớm (trước 8 giờ) hoặc chiều mát (sau 16 giờ) khi hoa lúa đã ngậm miệng để không làm hư hạt phấn.

Giai đoạn 3: Sau khi trỗ (Lúa ngậm sữa - Cong trái me)

Nhiệm vụ: Nuôi hạt lúa mẩy, chắc tới gắp, giữ xanh 3 lá công năng.

Hành động:

Bổ sung Kali sữa, Boron và vi lượng qua đường lá để đẩy nhanh quá trình chuyển hóa tinh bột vào hạt.

Tiếp tục theo dõi rầy nâu ở phần gốc và sâu cuốn lá ở tầng lá trên.

Bảo vệ lúa giai đoạn trỗ là một chuỗi kỹ thuật đòi hỏi sự tỉ mỉ, chủ động và linh hoạt của bà con nông dân. Việc kết hợp hài hòa giữa thăm đồng thường xuyên, bón phân cân đối, quản lý nước khoa học cùng quy trình phun phòng bệnh đúng thời điểm chính là giải pháp trọn vẹn nhất giúp giữ vững bộ lá đòng xanh khỏe, chống chịu sâu bệnh và mang lại một vụ mùa lúa trỗ rộ, hạt sáng, chắc mẩy, trúng mùa được giá!