Bệnh khô vằn hại lúa là một trong những bệnh thường gặp trên cây lúa, có thể phát sinh và lây lan nhanh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, ruộng gieo sạ dày hoặc bón phân mất cân đối. Nếu không phát hiện sớm và có biện pháp quản lý phù hợp, bệnh có thể làm ảnh hưởng đến sinh trưởng, khả năng quang hợp, quá trình nuôi hạt và năng suất cuối vụ.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh khô vằn trên lúa, hiểu rõ nguyên nhân phát sinh và chủ động phòng ngừa là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ ruộng lúa, đặc biệt trong giai đoạn làm đòng và trổ.

Bệnh khô vằn hại lúa là gì?

Bệnh khô vằn là bệnh hại thường xuất hiện trên bẹ lá, sau đó có thể lan dần lên các lá phía trên và những bộ phận khác của cây lúa. Bệnh thường phát sinh mạnh trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao.

Điều kiện nhiệt độ khoảng 24–32°C kết hợp với độ ẩm cao hoặc mưa nhiều có thể tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển. Bệnh thường xuất hiện trước ở những bẹ lá già, vị trí sát mặt nước hoặc phần gốc cây, sau đó có thể lan rộng nếu gặp điều kiện thuận lợi.

Dấu hiệu nhận biết bệnh khô vằn trên lúa

Việc nhận biết bệnh sớm giúp bà con chủ động hơn trong quá trình chăm sóc và quản lý ruộng.

Vết bệnh xuất hiện ở bẹ lá

Dấu hiệu ban đầu của bệnh khô vằn hại lúa thường xuất hiện ở bẹ lá, đặc biệt là các bẹ lá già gần mặt nước.

Vết bệnh ban đầu có dạng hình bầu dục, màu xanh lục sẫm hoặc xám nhạt. Sau đó, vết bệnh phát triển rộng hơn và có thể chuyển sang màu xám trắng, với phần viền màu nâu.

Khi quan sát kỹ, các vết bệnh có thể tạo thành những mảng loang lổ đặc trưng, thường được mô tả giống dạng vằn da hổ hoặc vân mây.

Bệnh lan lên lá phía trên

Khi điều kiện thời tiết thuận lợi, vết bệnh có thể lan từ bẹ lá lên phiến lá.

Các lá phía dưới và lá sát mặt nước thường bị bệnh trước. Sau đó, bệnh tiếp tục lan lên những lá phía trên. Khi bệnh nặng, các vết bệnh có thể liên kết với nhau, chiếm diện tích lớn trên lá và làm lá bị khô, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây.

Xuất hiện hạch nấm trên vết bệnh

Một trong những dấu hiệu có thể quan sát trên các vị trí bị bệnh là sự xuất hiện của hạch nấm.

Hạch nấm có màu nâu, hình tròn dẹt hoặc hình bầu dục, có thể xuất hiện rải rác hoặc thành từng cụm nhỏ trên bẹ lá, lá và thân cây. Những hạch này có thể rơi xuống và tồn tại trong môi trường ruộng, trở thành nguồn bệnh cho các vụ sau.

Nguyên nhân khiến bệnh khô vằn phát sinh mạnh

Thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều

Nhiệt độ cao kết hợp với độ ẩm lớn là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển.

Đặc biệt trong những thời điểm mưa nhiều, ruộng luôn ẩm hoặc có mực nước cao kéo dài, nguy cơ bệnh phát sinh và lây lan có thể tăng lên.

Ruộng lúa gieo sạ quá dày

Ruộng gieo sạ dày khiến cây phát triển chen chúc, giảm độ thông thoáng trong ruộng.

Khi tán lá rậm rạp, độ ẩm được duy trì lâu hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển. Vì vậy, mật độ gieo sạ hợp lý là một trong những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh khô vằn.

Bón quá nhiều đạm

Dinh dưỡng mất cân đối, đặc biệt là việc sử dụng quá nhiều đạm, có thể làm bệnh phát triển mạnh hơn.

Bón đạm kéo dài hoặc thúc đạm muộn có thể khiến cây phát triển thân lá mạnh, ruộng xanh tốt và rậm rạp. Trong khi đó, nguồn thông tin từ Nicotex cũng lưu ý rằng việc bón phân cân đối và quản lý dinh dưỡng hợp lý có vai trò quan trọng trong hạn chế mức độ bệnh.

Tàn dư bệnh còn tồn tại trên đồng ruộng

Nguồn bệnh có thể tồn tại trong đất, gốc rạ và các tàn dư cây bị bệnh sau thu hoạch.

Nếu đồng ruộng không được vệ sinh tốt, nguồn bệnh còn sót lại có thể tiếp tục tồn tại và tạo nguy cơ cho vụ sản xuất tiếp theo.

Bệnh khô vằn hại lúa thường nặng ở giai đoạn nào?

Bệnh có thể xuất hiện trong nhiều giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Tuy nhiên, mức độ gây hại thường có xu hướng nghiêm trọng hơn khi cây bước vào các giai đoạn sau.

Theo nguồn tài liệu, từ giai đoạn làm đòng, trổ đến chín sáp là thời điểm cần đặc biệt chú ý đến bệnh khô vằn. Đây là giai đoạn cây cần duy trì bộ lá khỏe để quang hợp, đồng thời nuôi đòng, nuôi bông và nuôi hạt.

Nếu bệnh phát triển mạnh trong thời điểm này, diện tích lá khỏe có thể bị giảm, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và khả năng tích lũy dinh dưỡng của cây.

Cách phòng ngừa bệnh khô vằn hại lúa

Vệ sinh đồng ruộng trước khi gieo sạ

Sau mỗi vụ sản xuất, cần chú ý thu gom hoặc xử lý hợp lý tàn dư cây bệnh.

Việc cày bừa và vệ sinh đồng ruộng có thể giúp hạn chế nguồn bệnh còn tồn tại trong đất và trên gốc rạ.

Gieo sạ với mật độ hợp lý

Không nên gieo sạ quá dày.

Ruộng lúa thông thoáng sẽ giúp giảm tình trạng ẩm độ kéo dài trong tán lá, đồng thời thuận lợi hơn cho việc thăm đồng và theo dõi sâu bệnh.

Bón phân cân đối

Bón phân cần dựa trên nhu cầu sinh trưởng của cây và điều kiện thực tế của ruộng.

Không nên lạm dụng đạm hoặc bón thúc kéo dài khiến lúa quá xanh, rậm rạp. Cần hướng đến việc cung cấp dinh dưỡng cân đối để cây phát triển khỏe, thân lá phù hợp và tăng khả năng chống chịu.

Quản lý nước phù hợp

Quản lý nước là một trong những yếu tố quan trọng trong chăm sóc lúa.

Cần tránh để ruộng trong tình trạng nước quá cao hoặc ẩm kéo dài không cần thiết, đồng thời bảo đảm khả năng thoát nước phù hợp khi điều kiện thời tiết bất lợi.

Thường xuyên thăm đồng

Bà con nên kiểm tra ruộng thường xuyên, đặc biệt ở những khu vực:

• Lúa gieo sạ dày.
• Ruộng có độ ẩm cao.
• Khu vực lá và bẹ sát mặt nước.
• Những ruộng từng xuất hiện bệnh ở vụ trước.

Phát hiện sớm các vết bệnh sẽ giúp có biện pháp quản lý phù hợp trước khi bệnh lan rộng.

Làm gì khi phát hiện bệnh khô vằn trên ruộng lúa?

Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ bệnh khô vằn, bà con nên kiểm tra mức độ xuất hiện và phạm vi gây hại.

Không nên xử lý theo cảm tính hoặc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tùy tiện. Nếu cần sử dụng thuốc, nên lựa chọn sản phẩm được phép sử dụng phù hợp với đối tượng dịch hại, đồng thời tuân thủ đúng hướng dẫn trên nhãn, liều lượng và thời gian cách ly.

Bên cạnh đó, cần kết hợp điều chỉnh dinh dưỡng và quản lý nước phù hợp để hạn chế điều kiện thuận lợi cho bệnh tiếp tục phát triển.

Bệnh khô vằn hại lúa thường phát triển mạnh trong điều kiện nóng ẩm, ruộng gieo sạ dày, nhiều nước hoặc bón thừa đạm. Dấu hiệu phổ biến là các vết bệnh trên bẹ lá và lá, có dạng loang lổ, vằn da hổ hoặc vân mây, sau đó có thể lan rộng lên các bộ phận phía trên của cây.

Để hạn chế bệnh, bà con cần chủ động vệ sinh đồng ruộng, gieo sạ hợp lý, bón phân cân đối, quản lý nước phù hợp và thường xuyên thăm đồng.

Chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ bệnh khô vằn phát triển mạnh, bảo vệ bộ lá khỏe và tạo điều kiện thuận lợi cho cây lúa sinh trưởng, làm đòng, trổ và nuôi hạt tốt hơn.