Bệnh đốm nâu trên lúa là một trong những bệnh có thể ảnh hưởng đến sức sinh trưởng, khả năng quang hợp và chất lượng hạt lúa. Bệnh thường dễ phát sinh khi cây lúa sinh trưởng kém, bộ rễ yếu, đất thiếu dinh dưỡng hoặc gặp điều kiện bất lợi như phèn, mặn và ngộ độc hữu cơ.

Nếu không được phát hiện sớm và quản lý đúng cách, bệnh đốm nâu có thể làm lá bị cháy, ảnh hưởng đến các lá phía trên và làm hạt xuất hiện đốm nâu, đen, từ đó làm giảm năng suất và chất lượng lúa gạo.

Bệnh đốm nâu trên lúa là gì?

Bệnh đốm nâu trên lúa, còn được gọi là Brown spot, là bệnh do nhóm nấm gây ra. Theo thông tin từ Sinh Học Châu Á, tác nhân được đề cập gồm Cochliobolus miyabeanus, tên cũ thường gặp là Helminthosporium oryzae, và Bipolaris oryzae.

Bệnh có thể xuất hiện trên nhiều bộ phận của cây lúa, đặc biệt là lá và hạt. Trong điều kiện thuận lợi, bệnh phát triển mạnh và ảnh hưởng đến khả năng duy trì bộ lá khỏe trong giai đoạn làm đòng, trổ và nuôi hạt.

Dấu hiệu nhận biết bệnh đốm nâu trên lúa

Việc nhận biết sớm bệnh đốm nâu hại lúa là bước quan trọng giúp bà con chủ động quản lý bệnh trước khi lây lan trên diện rộng.

Trên lá lúa

Ban đầu, vết bệnh thường xuất hiện dưới dạng những chấm nhỏ có màu nâu nhạt.

Khi bệnh phát triển, vết bệnh chuyển dần sang màu nâu đỏ, có dạng hình tròn hoặc hình bầu dục. Phần viền vết bệnh thường có màu đậm hơn.

Khi số lượng vết bệnh tăng lên và liên kết với nhau, lá lúa có thể bị tổn thương nặng, xuất hiện hiện tượng cháy lá và làm giảm diện tích lá khỏe phục vụ quang hợp.

Trên hạt lúa

Bệnh đốm nâu cũng có thể gây hại trên hạt.

Hạt bị bệnh có thể xuất hiện những đốm màu nâu hoặc đen, ảnh hưởng đến quá trình phát triển và chất lượng hạt. Khi bệnh gây hại nặng, nguy cơ xuất hiện tình trạng lem lép hạt, hạt lép lửng hoặc giảm phẩm chất thương phẩm có thể tăng lên.

Nguyên nhân khiến bệnh đốm nâu phát triển

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của bệnh là bệnh thường có xu hướng phát sinh mạnh trên những ruộng lúa sinh trưởng kém hoặc gặp điều kiện bất lợi.

Đất nghèo dinh dưỡng, thiếu kali

Theo nguồn Sinh Học Châu Á, bệnh có thể phát triển mạnh hơn trong điều kiện đất nghèo dinh dưỡng, đặc biệt là ruộng thiếu kali. Khi dinh dưỡng không được cung cấp đầy đủ và cân đối, cây lúa có thể sinh trưởng kém và giảm khả năng chống chịu.

Ruộng bị phèn, mặn hoặc ngộ độc hữu cơ

Những điều kiện như đất bị nhiễm phèn, nhiễm mặn hoặc ngộ độc hữu cơ có thể làm bộ rễ phát triển kém.

Khi bộ rễ yếu, khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng bị ảnh hưởng, cây lúa dễ suy yếu và có nguy cơ bị bệnh tấn công mạnh hơn.

Điều kiện thời tiết bất lợi

Điều kiện thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát sinh và phát triển của nhiều loại bệnh hại trên lúa.

Với bệnh đốm nâu, các điều kiện bất lợi kết hợp với cây lúa sinh trưởng kém có thể tạo điều kiện để nấm bệnh xâm nhập và gây hại. Vì vậy, những ruộng lúa yếu, thiếu dinh dưỡng hoặc có bộ rễ kém phát triển cần được theo dõi kỹ hơn.

Bệnh đốm nâu trên lúa thường xuất hiện ở giai đoạn nào?

Bệnh có thể xuất hiện trong quá trình sinh trưởng của cây lúa, nhưng cần đặc biệt chú ý từ giai đoạn tượng đòng đến trổ và chín.

Đây là thời điểm cây cần duy trì bộ lá khỏe để quang hợp, nuôi đòng, nuôi bông và tích lũy dinh dưỡng vào hạt.

Nếu bệnh phát triển mạnh và gây hại trên các lá quan trọng, đặc biệt là bộ lá phía trên, khả năng quang hợp của cây có thể bị giảm và ảnh hưởng đến năng suất cuối vụ.

Tác hại của bệnh đốm nâu đối với cây lúa

Bệnh đốm nâu không chỉ làm giảm tính thẩm mỹ của ruộng lúa mà còn có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất.

Khi bệnh phát triển mạnh trên lá, diện tích lá khỏe giảm, làm ảnh hưởng đến quá trình quang hợp. Nếu bệnh tấn công mạnh vào các lá quan trọng trong giai đoạn làm đòng và nuôi hạt, khả năng tích lũy dinh dưỡng có thể bị ảnh hưởng.

Trên hạt, bệnh có thể làm xuất hiện các đốm nâu hoặc đen, dẫn đến tình trạng lem lép hạt, hạt lép lửng và giảm chất lượng gạo.

Biện pháp quản lý bệnh đốm nâu trên lúa

Để quản lý hiệu quả bệnh đốm nâu hại lúa, bà con nên ưu tiên các biện pháp phòng ngừa và quản lý tổng hợp ngay từ đầu vụ.

Chọn giống và xử lý hạt giống

Nên lựa chọn giống phù hợp với điều kiện canh tác, ưu tiên giống có nguồn gốc rõ ràng và chất lượng tốt.

Không nên sử dụng hạt giống lấy từ những ruộng đã bị bệnh nặng nếu chưa được xử lý phù hợp. Xử lý hạt giống trước khi gieo cũng là một bước giúp hạn chế nguy cơ mang nguồn bệnh từ hạt giống sang vụ mới.

Gieo sạ với mật độ hợp lý

Không nên gieo sạ quá dày.

Mật độ phù hợp giúp ruộng thông thoáng, cây phát triển cân đối và thuận lợi hơn cho việc theo dõi tình hình sâu bệnh. Gieo sạ đúng thời vụ cũng giúp cây lúa sinh trưởng phù hợp với điều kiện sản xuất tại từng địa phương.

Cải tạo đất và chăm sóc bộ rễ

Đối với những chân ruộng có tình trạng phèn, mặn hoặc ngộ độc hữu cơ, cần có biện pháp cải tạo và xử lý phù hợp trước khi gieo sạ.

Bên cạnh đó, cần chú trọng tạo điều kiện để bộ rễ phát triển khỏe. Một bộ rễ khỏe sẽ giúp cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn và duy trì sức sinh trưởng trong các giai đoạn quan trọng.

Bón phân cân đối, chú trọng kali

Dinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với khả năng sinh trưởng và chống chịu của cây lúa.

Bà con cần bón phân dựa trên nhu cầu thực tế của cây và điều kiện đất, tránh để cây thiếu dinh dưỡng kéo dài. Đặc biệt, cần chú ý cung cấp dinh dưỡng cân đối và theo dõi tình trạng kali trong ruộng, bởi ruộng thiếu kali là một trong những điều kiện được nguồn tài liệu lưu ý có liên quan đến nguy cơ bệnh phát triển mạnh.

Vệ sinh đồng ruộng

Sau thu hoạch, cần quản lý tàn dư cây trồng và thực hiện vệ sinh đồng ruộng phù hợp.

Việc xử lý gốc rạ, tàn dư cây bệnh và cải thiện điều kiện đất giúp hạn chế nguồn bệnh tồn tại và tạo điều kiện tốt hơn cho vụ sản xuất tiếp theo.

Thường xuyên thăm đồng

Bà con nên kiểm tra ruộng thường xuyên, đặc biệt từ giai đoạn tượng đòng đến trổ.

Cần chú ý quan sát:

• Những chấm nhỏ màu nâu trên lá.
• Vết bệnh hình tròn hoặc bầu dục.
• Vết bệnh chuyển sang màu nâu đỏ.
• Lá bị cháy hoặc xuất hiện nhiều vết bệnh liên kết.
• Hạt có đốm nâu hoặc đen bất thường.

Phát hiện sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp trước khi bệnh lan rộng.

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết

Khi bệnh phát sinh, cần xác định đúng đối tượng gây hại trước khi lựa chọn biện pháp xử lý.

Theo bài viết nguồn, một số hoạt chất trừ nấm được đề cập trong quản lý bệnh gồm Azoxystrobin, Difenoconazole và Propiconazole. Tuy nhiên, việc lựa chọn sản phẩm phải dựa trên danh mục và tình trạng đăng ký, sử dụng hợp pháp tại thời điểm áp dụng; đồng thời cần tuân thủ đúng hướng dẫn trên nhãn, liều lượng và thời gian cách ly.

Không nên tự ý tăng liều hoặc phối trộn thuốc khi chưa có hướng dẫn kỹ thuật phù hợp.

Bệnh đốm nâu trên lúa có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến bộ lá và chất lượng hạt nếu phát triển mạnh, đặc biệt trong giai đoạn tượng đòng, trổ và nuôi hạt.

Để hạn chế bệnh, bà con cần chủ động từ đầu vụ bằng cách chọn giống tốt, xử lý giống, gieo sạ hợp lý, cải tạo đất, chăm sóc bộ rễ và bón phân cân đối. Những ruộng có dấu hiệu phèn, mặn, ngộ độc hữu cơ hoặc thiếu dinh dưỡng cần được quan tâm nhiều hơn.

Việc thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm các vết bệnh và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp sẽ giúp bảo vệ bộ lá, hạn chế lem lép hạt và góp phần duy trì năng suất cuối vụ.