1. Nguyên nhân gây bệnh

Do vi khuẩn Xanthomonas 0ryzae pv. Oryzae gây hại. Khi độ ẩm không khí cao, thời tiết âm u, mưa nhiều và vào mùa mưa bão bệnh rất nặng. Bệnh phát triển mạnh và lan truyền nhanh ở nhiệt độ 260C – 300C, độ ẩm không khí cao từ 90% trở lên. Vi khuẩn gây bệnh cháy bìa lá có thể sống trong nước 15 – 38 ngày, có thể tồn tại trong hạt giống 7 – 8 tháng và trong rơm rạ 3 – 4  tháng.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, bệnh này đã xuất hiện ở hầu hết các vụ lúa trong năm, nhất là các tỉnh phía Nam.

Bệnh lại thường xuất hiện đồng thời cùng loại bệnh hại nguy hiểm khác như đạo ôn, nên đã gây khó khăn cho công tác phòng trừ và làm tăng chi phí sản xuất.

2. Triệu chứng và tác nhân gây hại

Bệnh cháy bìa lá lúa do vi khuẩn Xanthomonas oryzae gây ra. Vết bệnh điển hình là những vệt lá bị cháy khô trắng có ranh giới rõ ràng, chạy dọc theo mép lá (bìa lá). Sau đó có thể lan rộng làm cho cả lá bị cháy khô. Nếu bệnh nặng có thể làm cho toàn bộ lá lúa bị cháy khô trắng, làm hạt lúa bị lửng, lép, làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng.

Khi lúa giai đoạn mạ, bệnh rất dễ bị nhầm với bệnh do lúa thiếu kali. Khi lúa bị bệnh do thiếu kali, ranh giới giữa phần lá bị bệnh và phần lá khỏe không rõ.

Điều kiện phát sinh phát triển: Trong điều kiện thời tiết mưa gió lớn, ẩm độ cao và ít nắng thì bệnh phát triển rất mạnh. Bệnh có thể gây hại từ giai đoạn mạ, tuy nhiên thường gây hại tập trung vào giai đoạn lúa đứng cái đến trổ. Đặc biệt, những ruộng vệ sinh và tiêu hủy tàn dư kém, sử dụng giống nhiễm bệnh, gieo sạ dày, bón phân thừa đạm thường bị nặng.

Bệnh lây lan qua vết thương cơ giới do mưa gió lớn tạo ra, hoặc xâm nhập qua khí khổng, thủy khổng của lá.

3. Những điều kiện thuận lợi cho bệnh cháy bìa lá phát triển

Môi trường thuận lợi cho vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. Oryzae phát triển cũng đồng nghĩa với bệnh cháy bìa lá lúa phát triển, dưới đây là một số nguyên nhân tạo điều kiện thuận lợi vi khuẩn phát triển mà chúng ta cần hạn chế:

- Thời tiết nóng ẩm: Nhiệt độ cao (28-32°C) và độ ẩm không khí lớn (trên 80%) là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh trưởng và lây lan.

- Gió bão: gió bão làm cây gây đổ tạo những những vết thương cơ giới mà vi khuẩn tấn công qua vết thương cơ giới nên tạo điều kiện bệnh phát triển, ngoài ra mua tạo môi trường ẩm ướt giúp nấm bệnh lây lan nhanh

- Bón quá nhiều đạm thiếu lân và kali: Đạm rất quan trọng trong quá trình đẻ nhanh, nhưng nếu bón quá nhiều sẽ làm cây lúa yếu dễ gãy đổ tạo điều kiện vi khuẩn tấn công, ngoài ra việc thiết lân và kali cũng làm giảm sức đề kháng dẫn đến chống chịu bệnh chay bìa lá lúa kém.

- Gieo sạ, cấy quá dày: Mật độ dày làm giảm lưu thông không khí, tăng độ ẩm đây chính là những điều kiện lý tưởng để bệnh cháy bìa lá lúa phát triển. 

- Vệ sinh đồng ruộng kém:  Vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. Oryzae có thể tồn tại lâu trong đất vì vậy vụ trước nếu có bệnh nguy cơ lúa nhiễm bệnh vụ này là rất cao.

4. Vì sao phải phòng bệnh cháy bìa lá lúa

Việc phòng bệnh cháy bìa lá lúa rất quan trọng bởi khi lúa đã phát bệnh chúng ta sẽ phải phun thuốc bảo vệ thực vật việc này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà chất lượng lúa cũng sẽ có vấn đề đặc biệt là lúa xuất khẩu. Dưới đây là một số lợi ích đem lại từ việc phòng bệnh cháy bìa lá lúa:

- Bảo vệ lợi nhuận: Khi bệnh xuất hiện sẽ làm giảm 10% năng suất, nếu chữa bệnh không tốt có thể thiệt hại tới 50% hoặc cũng có thể mất trắng. Việc kiểm soát dịch bệnh tốt sẽ tránh những rủi ro này xảy ra. 

- Giảm chi phí: Phòng bệnh tốt chúng ta sẽ giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật, thuê nhân công trong khi chúng ta chỉ cần chăm sóc lúa đúng quy trình sẽ giảm khả năng phát bệnh cháy bìa lá lúa.

- Bảo vệ môi trường: Thuốc bảo vệ thực vật là nguyên nhân lớn nhất gây tác hại đến môi trường, việc hạn chế sử dụng thuốc góp phần quan trọng nhất bảo vệ môi trường trong nông nghiệp, ngoài ra cây lúa chết cũng tăng phát thải khí nhà kính trong quá trình phân hủy hữu cơ.

5. Các biện pháp phòng bệnh cháy bìa lá lúa hiệu quả

Với hiệu quả kinh tế cao từ việc phòng bệnh cháy bìa lá lúa hiệu quả, dưới đây chúng ta cùng nhau tìm hiểu một số giải pháp hạn chế phát bệnh cho cây lúa:

- Giống kháng bệnh: Thay vì sử dụng những giống lúa cũ đã bị thoái hóa bà con nên lựa chọn loại giống mới có sức đề kháng mạnh mẽ như giống lúa GS55 với bộ rễ tốt và than cứng. 

- Xử lý giống trước khi ngâm ủ:  Trước khi mang đi ủ chúng ta nên xử lý mầm bệnh cho giống trước như ngâm nước ấm (50-54°C) trong khoảng 15-20 phút hoặc có thể sử dụng một số loại thuốc xử lý trong quá trình ngâm.

- Mật độ thích hợp: Không nên để lúa dày vì chúng tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.

- Bón phân cân đối: Tùy theo đặc tính phân bón mà chúng ta lựa chọn thời điểm ưu tiên phù hợp như đạm giúp cây phát triển, lân và kali giúp tăng sức đề kháng và trao đổi chất. Chúng ta không để cây quá tốt cũng như nghèo chất dinh dưỡng.

- Quản lý nước hợp lý: nước giúp cây lúa hấp thụ chất dinh dưỡng nhưng để lâu lại làm rễ thiếu oxy và môi trường ẩm ướt tạo điều kiện vi khuẩn phát triển nên chúng ta phải điều tiết nước đúng quy trình.

- Vệ sinh đồng ruộng: Thu gom và tiêu hủy tàn dư cây bệnh sau thu hoạch để loại bỏ nguồn bệnh ban đầu.

- Hạn tổn thương cây lúa: Trong quá trình chăm sóc chúng ta hạn chế làm tổn thương cây lúa như đổ gãy vì những vết thương này chính là cơ hội để vi khuẩn bệnh cháy bìa lá lúa tấn công cây lúa.

Trên là các thông tin chi tiết về bệnh cháy bìa lá. Lúa Việt Đồng Tháp mong rằng bà con đã trang bị cho mình những kiến thức cần thiết về loại bệnh hại này. Chúc bà con sẽ có những mùa vụ thành công, được mùa được giá.